Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2015 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)

Sędziowie: SO del. Marzanna Rogowska

SA Marek Szymanowski

Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. w B.

sprawy z odwołania J. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o zwrot nienależnie pobranego świadczenia

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt IV U 6433/14

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz J. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

Sygn. akt III AUa 1717/14

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 27 maja 2014 r. zobowiązał J. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia 15 września 2012 r. do dnia 31 marca 2014 r. w kwocie 76.783,66 zł i odsetek za okres od dnia 7 grudnia 2012 r. do dnia 27 maja 2014 r. w kwocie 8.784,54 zł (łącznie 85.568,20 zł) z tytułu emerytury. Organ rentowy wskazał, że nadpłata powstała z powodu nierozwiązania stosunku pracy z Zespołem Szkół (...) w O..

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. P., wnosząc o jej zmianę i orzeczenie o braku obowiązku zwrotu świadczeń w wysokości 76.783,66 zł i odsetek od tej kwoty oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji J. P. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1, 2 i 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że świadczenie wypłacone ubezpieczonemu było nienależne.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnienia swego stanowiska podkreślił, że J. P. wprowadził organ rentowy w błąd, wskazując we wniosku o emeryturę złożonym w dniu 17 września 2012 r., iż nie pozostaje w stosunku pracy. Organ rentowy wskazał, że decyzją z dnia 30 listopada 2012 r. przyznał J. P. na podstawie art. 88 ustawy - Karta Nauczyciela prawo do emerytury nauczycielskiej od dnia 15 września 2012 r. Tymczasem, wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o emeryturę pozostawał w stosunku pracy z Zespołem Szkół (...) w O..

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 września 2014 r. zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził brak podstaw do zwrotu pobranych świadczeń emerytalnych za okres od dnia 15 września 2012 r. do dnia 31 marca 2014 r. w kwocie 76.783,66 zł i odsetek od dnia 7 grudnia 2012 r. do dnia 27 maja 2014 r. w kwocie 8.784,54 zł (pkt I sentencji wyroku). Ponadto Sąd Okręgowy zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz J. P. kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II sentencji wyroku).

Sąd Okręgowy ustalił, że J. P. (ur. w dniu (...)) pracował jako nauczyciel w placówkach oświatowych. W okresie od dnia 1 września 1974 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. wnioskodawca był zatrudniony w Zespole Szkół (...) w O. w pełnym wymiarze czasu pracy. Jego stosunek pracy ustał z inicjatywy pracodawcy na podstawie art. 20 ust 1 pkt 2 ustawy - Karta Nauczyciela. Jednocześnie od dnia 1 września 1995 r. wnioskodawca był zatrudniony w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O. w niepełnym wymiarze czasu pracy, który w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. wyniósł 12/18 etatu, a od dnia 1 września 2012 r. – 10/18 etatu. Na wniosek J. P. stosunek pracy rozwiązano na mocy porozumienia stron z dniem 14 września 2012 r.

W dniu 31 sierpnia 2012 r. J. P. sporządził wniosek o emeryturę, wskazując w punkcie 6, iż nie pozostaje w stosunku pracy. Wniosek ten złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w dniu 17 września 2012 r. po rozwiązaniu stosunku pracy z Zespołem Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O..

Sąd Okręgowy ustalił również, że w dniu 1 września 2012 r. J. P. został zatrudniony przez Zespół Szkół (...) w O. w niepełnym wymiarze czasu pracy, który od dnia 1 września 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r. wyniósł 8,79/18 etatu, a od dnia 1 września 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. - 3/18 etatu. Ponadto, z dniem 19 września 2012 r. został zatrudniony w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego na czas nieokreślony i w niepełnym wymiarze czasu pracy (5/18 etatu).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 30 listopada 2012 r. przyznał J. P. emeryturę nauczycielską od dnia 15 września 2012 r. (tj. od dnia ustania stosunku pracy). W dniu 20 lutego 2013 r. do organu rentowego wpłynęło zaświadczenie Zespołu Szkół (...) w O. o wysokości uzyskanego przez J. P. dochodu za okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W dniu 19 marca 2013 r. do organu rentowego wpłynęły zaświadczenia Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O. oraz (...) dla Dorosłych w O. (prawidłowo: (...) dla Dorosłych A. K. w G.) o wysokości uzyskanych przez J. P. dochodów w związku ze świadczeniem pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia. W związku z osiągniętym przez J. P. w 2012 r. przychodem, organ rentowy decyzją z dnia 8 kwietnia 2013 r. dokonał rozliczenia emerytury, co spowodowało zmniejszenie świadczenia o 1.865,60 zł. W dniu 3 grudnia 2013 r. organ rentowy wydał decyzję o ponownym ustaleniu emerytury, a z kolei decyzją z dnia 1 kwietnia 2014 r. wstrzymał wypłatę emerytury z powodu braku uprawnień na dzień jej przyznania. Z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia wypłata emerytury uległa zawieszeniu.

Oceniając stan faktyczny sprawy, Sąd Okręgowy odwołał się do art. 88 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 191). Podkreślił, że określone w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela warunki posiadania trzydziestoletniego okresu zatrudnienia i 20 lat pracy w szczególnym charakterze muszą być spełnione w dacie rozwiązania przez nauczyciela stosunku pracy. Regulacja ta daje przywilej przejścia na emeryturę bez względu na wiek tym nauczycielom, którzy mają dłuższy niż wymagany przepisami ogólnymi okres zatrudnienia i dłuższy okres pracy w szczególnym charakterze. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie J. P. na dzień 14 września 2012 r. legitymował się łącznym okresem zatrudnienia w wymiarze 42 lat, 7 miesięcy i 20 dni, w tym wymaganymi co najmniej 20 latami pracy w szczególnym charakterze.

Sąd Okręgowy podkreślił, że nauczyciel może przejść na emeryturę po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy bądź w sytuacji rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, czyli w razie rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę z powodu zmian organizacyjnych (art. 88 ust. 1a Karty Nauczyciela). Mając na uwadze stanowisko judykatury, Sąd Okręgowy stwierdził, iż okoliczność, że po rozwiązaniu stosunku pracy, za to w dacie złożenia wniosku o emeryturę, ubezpieczony wykonywał pracę w charakterze nauczyciela na podstawie kolejnego stosunku pracy, nie wpływa na możliwość nabycia przez niego uprawnień emerytalnych na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2010 r., II UK 108/10; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., I UK 16/09). Zdaniem Sądu Okręgowego, nie ma więc wpływu na ocenę prawną okoliczności sprawy to, że wnioskodawca po ustaniu zatrudnienia w Zespole Szkół (...) w O. w dniu 31 sierpnia 2012 r. następnego dnia podjął zatrudnienie w tej samej placówce oświatowej. W przedmiocie prawa do emerytury określonej w przepisie art. 88 ust. 1 i 1a Karty Nauczyciela nie jest istotne, czy nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy, w tym na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, podjął następnie zatrudnienie, czy też pozostawał bez pracy. Istotne jest to, że do dnia rozwiązania stosunku pracy spełnił warunki dotyczące okresów zatrudnienia i pracy w szczególnym charakterze określone w art. 88 Karty Nauczyciela (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2001 r., II UKN 626/00, OSNP 2003 nr 16, poz. 390).

Sąd Okręgowy ocenił, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie podstaw do żądania od wnioskodawcy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu emerytury za okres od dnia 15 września 2012 r. do dnia 31 marca 2014 r. w kwocie 76.783,66 zł i odsetek za okres od dnia 7 grudnia 2012 r. do dnia 27 maja 2014 r. w kwocie 8.784,54 zł, łącznie 85.568,20 zł. W tym względzie Sąd odwołał się do treści art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 84 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz stwierdził, że osobę, która nienależnie pobrała świadczenia, obciąża bezwzględny obowiązek ich zwrotu wraz z odsetkami za zwłokę, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Następnie Sąd dokonał rozróżnienia między świadczeniem nienależnie pobranym a świadczeniem nienależnym. Wskazał, że każde świadczenie nienależnie pobrane jest nienależne, ale nie każde świadczenie nienależne jest świadczeniem nienależnie pobranym. Świadczenie przyznane, bądź zawyżone wskutek błędu organu rentowego jest nienależne, ale w przypadku braku zaistnienia przesłanek określonych w przepisie art. 138 ust. 2 pkt 1 i 2 nie będzie stanowić świadczenia nienależnie pobranego. Zdaniem Sądu Okręgowego, wykładnia językowa art. 138 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jednoznacznie wskazuje, że złożenie fałszywych zeznań lub dokumentów musi mieć charakter umyślnego działania. Sąd wskazał też na inny przypadek świadomego wprowadzenia w błąd, którym jest tzw. przemilczenie.

Analizując dokumenty złożone przez J. P. wraz z wnioskiem o emeryturę, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca wprowadził w błąd organ rentowy. Sąd ocenił również, że w postępowaniu wnioskodawcy po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury nie było jakichkolwiek znamion umyślnego zachowania, zmierzającego do zatajenia informacji o ponownym podjęciu zatrudnienia od dnia 1 września 2012 r. Sąd wskazał, że w dniu 21 lutego 2013 r. (prawidłowo: w dniu 20 lutego 2013 r.) do organu rentowego wpłynęło zaświadczenie Zespołu Szkół (...) w O. o wysokości wynagrodzenia uzyskanego przez J. P. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a w dniu 19 marca 2013 r. - pisemne oświadczenie J. P., z którego wynikało, iż z tytułu zatrudnienia od września 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. uzyskał on określony dochód. Na podstawie tych informacji organ rentowy wydawał decyzję z dnia 8 kwietnia 2013 r. o rozliczeniu emerytury i decyzję z dnia 3 grudnia 2013 r. o ponownym ustaleniu emerytury.

Sąd Okręgowy stwierdził, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Innymi słowy, obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak i tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Mając to na uwadze, Sąd ocenił, że wnioskodawca pobierał świadczenie, do którego miał prawo, nie przedłożył organowi rentowemu żadnych nieprawdziwych dokumentów, a organ rentowy nie udowodnił, by uzyskanie świadczenia nastąpiło na skutek wprowadzenia w błąd przez osobę je pobierającą.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w zw. z art. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

O kosztach postepowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz.490).

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1.  naruszenie prawa materialnego tj. art. 138 ust. 1 i 2 oraz art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie braku podstaw do zwrotu pobranych świadczeń emerytalnych za okres od dnia 15 września 2012 r. do dnia 31 marca 2014 r. w kwocie 76.783,66 zł i odsetek od dnia 7 grudnia 2012 r. do dnia 27 maja 2014 r. w kwocie 8.784,54 zł,

2.  naruszenie prawa materialnego tj. art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela w związku z art. 100 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uznanie, że składając wniosek w dniu 17 września 2012 r., ubezpieczony spełniał wszystkie warunki do przyznania emerytury nauczycielskiej od dnia 15 września 2012 r.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, tj. o oddalenie odwołania lub ewentualnie o uchylenia powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył:

Apelacja jest niezasadna.

Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, które to ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.

Wbrew stanowisku apelacji w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, ponieważ do niewadliwie ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy zastosował w odpowiedni sposób przepisy art. 138 ust. 1 i 2 oraz art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., zwanej dalej: ustawą emerytalną) w związku z art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) oraz art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 191 ze zm., zwanej dalej: Kartą Nauczyciela).

Przepis art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych formułuje ogólną zasadę o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, przez który rozumie się, stosownie do art. 138 ust. 2 ustawy emerytalnej, po pierwsze - świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej), i po drugie - świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (art. 138 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej).

Istota sporu niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy wnioskodawca J. P. był uprawniony do pobierania emerytury nauczycielskiej na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Jednocześnie warunek rozwiązania na swój wniosek stosunku pracy nie jest wymagany, jeżeli po pierwsze - z nauczycielem rozwiązano stosunek pracy na skutek całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć; a po drugie - stosunek pracy nauczyciela wygasł z mocy prawa na skutek upływu 6-miesięcznego okresu przebywania w stanie nieczynnym bądź na skutek odmowy podjęcia pracy w razie zaistnienia takiej możliwości (art. 88 ust. 1a w zw. z art. 20 ust. 1, 5c i 7 Karty Nauczyciela).

Wstępnie należy wskazać, że Sąd Okręgowy trafnie przywołał utrwalone w zakresie interpretacji przepisu art. 88 K. Nauczyciela orzecznictwo Sądu Najwyższego przytoczone w części wstępnej uzasadnienia. Sąd Apelacyjny orzecznictwo to w pełni podziela, ponownie wskazując, iż okoliczność, że po rozwiązaniu stosunku pracy, za to w dacie złożenia wniosku o emeryturę, wnioskodawca wykonuje pracę nauczycielską na podstawie kolejnego stosunku pracy, nie wpływa na możliwość nabycia przez niego uprawnień emerytalnych na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., I UK 16/09, LEX nr 519956). Prawo do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczyciel nabywa bowiem po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli do tego momentu posiadał wystarczający szczególny staż nauczycielski oraz dalszy ogólny. Warunek, aby zainteresowany nie pozostawał w zatrudnieniu, a tym bardziej jako nauczyciel, nie ma prawnego uzasadnienia, gdyż nie ma dla niego normy w przepisie art. 88 ust. 1 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 5/09, LEX nr 518058). Powyższe należy analogicznie stosować w razie rozwiązania stosunku pracy z inicjatywy pracodawcy na podstawie art. 88 ust. 1a w zw. z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela.

W tej sytuacji podanie nieprawdziwej informacji dotyczącej nie pozostawania w stosunku pracy na dzień złożenia wniosku o emeryturę nauczycielską nie może być traktowane jako okoliczność, od której zależy przyznanie świadczenia, i tym samym nie może powodować uznania świadczenia za nienależne. Ważne jest bowiem to, aby w dniu rozwiązania stosunku pracy ubezpieczony spełniał warunki stażowe.

Z okoliczności niniejszej sprawy bezsprzecznie wynika, że wnioskodawca wypełnił warunki stażowe, gdyż na dzień 14 września 2012 r. udowodnił 42 lata, 7 miesięcy i 20 dni okresu ubezpieczeniowego, w tym co najmniej 20 lat pracy w szczególnym charakterze. Istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie ma zatem kwestia skutecznego, niepozornego rozwiązania z wnioskodawcą stosunków pracy przed złożeniem wniosku o świadczenie emerytalne.

Bezspornie, z dniem 14 września 2012 r. wnioskodawca na swój wniosek rozwiązał stosunek pracy z Zespołem Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O.. Z dniem 31 sierpnia 2012 r. Zespół Szkół (...) w O. rozwiązał z wnioskodawcą stosunek pracy na podstawie art. 20 ust 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a następnie od dnia 1 września 2012 r. zawarł z nim nowy stosunek pracy. Jakkolwiek rozwiązanie pierwszego ze stosunków pracy nie wywołuje wątpliwości (nastąpiło na wniosek J. P.), to rozwiązanie drugiego stosunku pracy należałoby ocenić pod kątem pozorności, o której mowa w art. 83 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Przy czym, jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Podkreślić należy, że przepis art. 83 § 1 k.c. opisuje dwie różne postaci pozorności. Pierwsza z nich (zdanie pierwsze) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej dla pozoru i jej dokonanie nie służy ukryciu innej czynności prawnej. Można tu mówić o pozorności zwykłej, bezwzględnej lub o symulacji absolutnej, bezwzględnej. Druga (zdanie drugie) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej pozornej w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, III AUa 594/14, LEX nr 1526916; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2013 r., II PK 299/12, LEX nr 1393828).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można dopatrywać się pozorności w rozwiązaniu drugiego ze stosunków pracy. Jak wynika z uzupełnionego w postępowaniu apelacyjnym materiału dowodowego sprawy w postaci akt osobowych wnioskodawcy, J. P. w okresie od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. był zatrudniany w Zespole Szkół (...) w O. w pełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywał wówczas pracę nauczyciela w Technikum nr 8 w O. będącym jednostką organizacyjną Zespołu Szkół (...) w O.. Ze świadectwa pracy z dnia 31 sierpnia 2012 r. (k. C-4 akt osobowych) wynika, że rozwiązanie zawartej umowy o pracę nastąpiło z inicjatywy pracodawcy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, który umożliwia rozwiązanie z nauczycielem stosunku pracy w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Natomiast po rozwiązaniu tego stosunku pracy, od dnia 1 września 2012 r. wnioskodawca podjął pracę wprawdzie w tej samej placówce oświatowej, jednak w innej jednostce organizacyjnej tej placówki, bo w VII Liceum Ogólnokształcącym w O.. Zmniejszył się również jego wymiar czasu pracy z pełnego etatu do 8,79/18 etatu (k. C-7 akt osobowych).

W świetle tak uzupełnionego stanu faktycznego sprawy istnieją podstawy do uznania, że u wskazanego pracodawcy wnioskodawcy rzeczywiście nastąpiły zmiany organizacyjne, skutkujące rozwiązaniem z J. P. stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Zatem nie można formułować tezy o pozorności rozwiązania umowy o pracę.

W tej sytuacji rację ma Sąd Okręgowy, że wnioskodawca, składając w dniu 17 września 2012 r. wniosek o przyznanie emerytury, nie wprowadził organu rentowego w błąd, który prowadziłby do uznania, że wnioskodawca nienależnie pobierał nauczycielskie świadczenie emerytalne. Jak słusznie wywodzi Sąd Okręgowy, nie można się również dopatrzyć jakiegokolwiek przejawu świadomego zatajenia informacji w toku postępowania przed organem rentowym po wydaniu decyzji z dnia 30 listopada 2012 r. przyznającej J. P. emeryturę nauczycielską. W istocie – jak wynika z akt ZUS – po wydaniu tej decyzji organ rentowy był w posiadaniu informacji o zatrudnieniu wnioskodawcy od września 2012 r. w Zespole Szkół (...) w O. oraz w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O., a także informacji o wynagrodzeniu, jakie wnioskodawca uzyskał z tytułu zatrudnienia w tych placówkach oświatowych (zaświadczenie Zespołu Szkół (...) w O. i zaświadczenie Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr (...) Mistrzostwa Sportowego w O. złożone odpowiednio w dniu 20 lutego 2013 r. i w dniu 19 marca 2013 r., k. 75 i 80 akt ZUS). Organ rentowy dysponował również oświadczeniem wnioskodawcy z dnia 19 marca 2013 r. o wysokości osiągniętego przychodu w poszczególnych placówkach oświatowych w okresie od września do grudnia 2012 r. (k. 78 akt ZUS). Co więcej, na podstawie tak zebranych informacji ZUS wydał decyzję z dnia 8 kwietnia 2013 r. o rozliczeniu emerytury wnioskodawcy w związku z osiągniętym przychodem w 2012 r. w okresie od dnia 15 września 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. (k. 87 akt ZUS), a następnie decyzję z dnia 3 grudnia 2013 r. o ponownym ustaleniu emerytury (k. 89 akt ZUS). Również po wydaniu tych decyzji organ rentowy na bieżąco otrzymywał informacje o zatrudnieniu i wysokości uzyskanego wynagrodzenia za 2013 r. w poszczególnych placówkach oświatowych (k. 90 i 96-99 akt ZUS).

Tak uzyskane informacje przez organ rentowy przeczą zarzutom apelującego, że wnioskodawca świadomie wprowadził w błąd organ rentowy, który skutkował wypłatą J. P. emerytury nauczycielskiej od dnia 15 września 2012 r. Wprawdzie J. P. złożył nieprawdziwe oświadczenie, że na dzień złożenia wniosku o emeryturę nie pozostawał w stosunku pracy. Jednakże – jak już wcześniej wspomniano - sama okoliczność, że po rozwiązaniu stosunku pracy, za to w dacie złożenia wniosku o emeryturę, wnioskodawca wykonuje pracę nauczycielską na podstawie kolejnego stosunku pracy nie wpływa na możliwość nabycia przez niego uprawnień emerytalnych na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Co więcej, błędna informacja w formularzu wniosku o emeryturę nauczycielską nie może skutkować tym, że przyznane przez organ rentowy świadczenie jest nienależne, jeżeli organ rentowy po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie i przez okres kilku lub kilkunastu miesięcy przed wydaniem decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego dysponował wszelką dokumentacją o zatrudnieniu i wynagrodzeniu ubezpieczonego w poszczególnych placówkach oświatowych oraz podejmował decyzje o rozliczeniu przyznanej emerytury w związku z osiąganym przychodem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 490) – pkt II sentencji wyroku.