Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Białymstoku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 kwietnia 2018 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Alicja Sołowińska (spr.)

Sędziowie: SA Barbara Orechwa – Zawadzka

SA Teresa Suchcicka

Protokolant: Edyta Katarzyna Radziwońska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2018 r. w B.

sprawy z odwołania E. R. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu

na skutek apelacji i zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt III U 565/16

I. oddala apelację,

II. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że obniża kwotę kosztów procesu za I instancję zasądzonych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. R. (1) do kwoty 180 (sto osiemdziesiąt) złotych,

III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. R. (1) 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

SSA Barbara Orechwa – Zawadzka SSA Alicja Sołowińska SA Teresa Suchcicka

Sygn. akt III U 589/17

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 21.10.2016r. stwierdził, że E. R. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 24.02.2016r. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Organ rentowy powołał się na art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 963 ze zm.) Z ustaleń organu rentowego wynikało, że odwołująca się od 11.10.2004r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej i od tego też dnia zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Od października 2004r. do października 2014r. deklarowała minimalne podstawy do naliczenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Następnie w dniu 13.10.2014r. dokonała wyrejestrowania z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, po czym od 01.11.2014r. ponownie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i zadeklarowała maksymalną podstawę w kwocie 9.365zł i ponownie za grudzień 2014r. zadeklarowała minimalną podstawę w kwocie 2.030,09zł pomniejszoną o dni choroby tj. 29-31.12.2014r. Od 29.12.2014r. odwołująca się bez dnia przerwy przebywa na zasiłkach:

- od 29.12.2014 r. do 24.02.2015r. - zasiłek chorobowy

- od 25.02.2015 r. do 23.02.2016 r. - zasiłek macierzyński

- od 24.02.2016 r. do 20.08.2016 r. - zasiłek chorobowy

W okresie od 25.02.2015r. do 23.02.2016r. w związku z uprawnieniami do zasiłku macierzyńskiego zgłosiła się wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Następnie za okres od 17.08.2016r. do 15.08.2017 r. wystąpiła do Zakładu z wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu rentowego zgromadzone w postępowaniu kontrolnym dowody nie potwierdziły wykonywania przez odwołującą się działalności gospodarczej w okresie zasiłku macierzyńskiego od 25.02.2015r. do 23.02.2016r. Swą aktywność zawodową skierowała na uzyskanie ponownie świadczeń z ubezpieczeń społecznych od 24.02.2016r. tj. zasiłku chorobowego i kolejnego zasiłku macierzyńskiego, które są zdecydowanie wyższe niż kwota wynikająca z umowy z (...).P. Ponadto już wyrejestrowanie z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na kilka dni w październiku 2014r. i zadeklarowanie maksymalnej podstawy wymiaru składek za listopad 2014r. w wysokości 9.365zł było z jej strony celowym działaniem, nastawionym na uzyskanie od zadeklarowanej podstawy za 1 miesiąc bardzo wysokich świadczeń z tytułu macierzyństwa i nie tylko. Wskazał również, iż z chwilą przejścia na urlop macierzyński tj. od 25.02.2015r. całkowicie zaprzestała ona prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i nie osiągała żadnych korzyści finansowych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W tym zakresie wskazał, iż nie przedstawiła ona żadnej dokumentacji, z której wynikałyby przychody i wydatki związane z prowadzeniem działalności. Ponadto nie podjęła czynności zmierzających do wykonywania działalności.

Zakład też podkreślił, iż nie kwestionuje zadeklarowanej podstawy wymiaru składki, a jedynie fakt prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 25.02.2015r.

W odwołaniu od tej decyzji E. R. (1) domagała się jej zmiany i stwierdzenia, że podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 24.02.2016r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wskazała, iż w odpowiedzi na wezwanie organu rentowego dot. wyjaśnienia i przedłożeniu dokumentacji rachunkowej za lata 2015-2016 na okoliczność prowadzenia pozarolniczej dzielności gospodarczej złożyła oświadczenie, że w tym okresie nie wykonywała pozarolniczej działalności gospodarczej, ponieważ przebywała wówczas stale na zasiłku chorobowym bądź macierzyńskim, jednocześnie dołączając komplet dokumentów potwierdzających świadczenie przez nią usług na rzecz Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (...). Sp.p. w S., począwszy od dnia rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a także zaświadczenia kierownika tej placówki medycznej z dnia 06.09.2016r. z którego wynikało, że umowa o świadczenie przez nią usług nie została rozwiązana. Organ rentowy zupełnie zaś zignorował te okoliczności. Przepisy prawa nie zakazują prowadzenia działalności gospodarczej w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, nie nakazują również, aby w okresie jego pobierania działalność taką aktywnie prowadzić. Urlop macierzyński ma na celu ochronę zdrowia kobiety i interesów dziecka, poprzez sprawowane osobistej opieki nad dzieckiem przez osobę, która przerwała działalność zarobkową. Zasiłek macierzyński zaś jest świadczeniem, którego zadaniem jest zapewnienie środków utrzymania w miejsce utraconych zarobków z powodu powstrzymywania się od pracy w związku z przyjściem na świat dziecka i koniecznością jego pielęgnacji przez pierwsze miesiące życia. Zarzuty i sugestie związane z zawieszeniem przez nią działalności gospodarczej, uznała za nietrafione i błędne. Zawieszenie dzielności gospodarczej przez przedsiębiorcę, w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zależy od woli przedsiębiorcy. Podkreśliła również, iż przez 10 lat, od momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej, zgłosiła się do ubezpieczenia chorobowego i uiszczała należne składki.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od odwołującej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podtrzymał podstawy skarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z 20.06.2017r.zmienił zaskarżoną decyzji i ustalił ,że E. R. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu od dnia 24 lutego 2016r. i podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 24 lutego 2016r. oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. R. (1) kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd I instancji ustalił , że odwołująca od 2004r. prowadzi pozarolniczą dzielność gospodarczą. W ramach tej działalności nawiązała współpracę z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej (...). Sp. p. w S., która trwała do daty wyrokowania. Na podstawie umowy o świadczenie usług odwołująca się wykonywała na rzecz tego podmiotu usługi rejestracji pacjentów objętych opieką przez zleceniodawcę. Przechodnia posiada dwie poradnie – dla dzieci i dla dorosłych, a odwołująca się pracowała w poradni dla dzieci. Od dnia 29.12.2014r. odwołująca się była niezdolna do pracy i korzystała z zasiłku chorobowego, w związku z ciążą. Następnie od 25.02.2015r. przebywała na zasiłku macierzyńskim i od dnia 24.02.2016r. ponownie przebywała na zasiłku chorobowy związanym z ciążą.

Jak wynikało z zeznań świadków – Z. C., A. K. i B. K., P. P., odwołująca się była wieloletnim współpracownikiem przychodni, w ramach prowadzonej dzielności gospodarczej. Świadkowe pracowali w tej placówce zdrowotnej również w ramach prowadzonych jednoosobowych dzielności gospodarczych. Świadkowie potwierdzili, iż do końca grudnia 2014r. odwołująca się pracowała w przychodni, wykonując stałe zadania związane m.in. z deklaracjami, rejestrowaniem pacjentów czy przygotowywaniami dokumentacji medycznej lekarzom, natomiast od końca grudnia już nie pracowała. Była wówczas w zaawansowanej ciąży z pierwszym dzieckiem. Jej obowiązki w rejestracji przejęły inne pielęgniarki i położne zatrudnione w przychodni. Nie było wyznaczonej konkretnej osoby, która przejęłaby wyłącznie te obowiązki i tylko nimi się zajmowała. Po porodzie w lutym 2015r. odwołująca się tylko przez kilka tygodni nie podejmowała działań związanych z działalnością gospodarczą, a w szczególności z realizacją umowy o świadczenie usług na rzecz (...). Był to jej jedyny kontrahent i dlatego już kilka tygodni po urodzeniu pierwszego dziecka dobrowolnie stawiła się w przychodni. Jak zeznała świadek D. I. – kierownik (...) oraz jeden z lekarzy tam pracujących, odwołująca się swoją postawą jednoznacznie wskazała, że chce nadal współpracować z (...) i dlatego stawiała się kilka razy w miesiącu w przychodni, żeby uporządkować dokumenty, zwłaszcza deklaracje. Jak zeznała świadek – formalnie odwołująca się nie pracowała, bo była na zasiłku macierzyńskim, jednak faktycznie stawiała się w przychodni na kilka godzin w tygodniu, żeby wykonać swoje dotychczasowe obowiązki. Co prawda świadek B. K. wskazała, że przejęła obowiązki odwołującej się, co miało wiązać się ze wzrostem jej wynagrodzenia i podpisaniem w tym zakresie aneksu, jednak nie zostało to wykazane np. aneksem do umowy, która łączyła tego świadka z (...) od 2.01.2008r. Niemniej świadek potwierdził, że po urodzeniu pierwszego dziecka odwołująca się przychodziła do przychodni okresowo i wykonywała czynności związane z segregowaniem dokumentów.

Z zeznań przesłuchanych świadków wynika niezbicie, że podejmowane przez odwołującą czynności miały na celu podtrzymanie jej współpracy z przychodnią, oraz zapewnienie sobie powrotu do pracy i utrzymanie źródła dochodu. Nie można bowiem pomijać, że odwołująca przez bardzo długi okres współpracowała z (...),. Dlatego oceniając jej działania podejmowane w czasie przebywania na zasiłku macierzyńskim, wbrew sugestiom organu rentowego, nie można uznawać za okazjonalne czy też polegające na koleżeńskiej pomocy. Jej obowiązki w czasie nieobecności zostały rozdzielone na inne pracownice (również zatrudnione w ramach umów o świadczenie usług przez osoby prowadzące dzielność gospodarczą), jednak jak zeznała kierownik tej placówki, ich wynagrodzenie było na tyle wysokie, że nie było problemów z dociążeniem ich dodatkowymi obwiązkami. Odwołująca się nie wystawiała zaś faktur czy rachunków za wykonana pracę, gdyż zależało jej z pewnością przede wszystkim na utrzymaniu pełnej współpracy z przychodnią po powrocie z urlopu macierzyńskiego po urodzeniu drugiego dziecka. Sąd I instancji nie analizował składki na ubezpieczenie społeczne jaką odwołująca zadeklarowała i uiszczała, z tytułu działalności gospodarczej. W tym zakresie odwołał się do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21.04.2010r. sygn. II UZP 1/10 która wyjaśniła wątpliwości interpretacyjne na tle normy art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 963 ze zm.) co do tego, że wysokość składek nie jest związana z faktycznie osiągniętym przychodem i jego wysokością, lecz jedynie z istnieniem tytułu ubezpieczenia i zadeklarowaną kwotą. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wyłożył, że po stronie płatnika-przedsiębiorcy istnieje uprawnienie do zadeklarowania dowolnej kwoty, w ustawowych granicach, jako podstawy wymiaru składek. Jest to jego wyłączna decyzja i jakakolwiek ingerencja w tę sferę organu rentowego jest niedopuszczalna, niemożliwe jest także kwestionowanie zadeklarowanej podstawy z powołaniem się na art. 58 kc czy art. 5 kc, ponieważ deklaracja podstawy wymiaru składek nie jest czynnością prawa cywilnego. Jeśli więc przepis prawa ubezpieczeń społecznych o charakterze ius cogens zezwala na zadeklarowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe na poziomie do 250% przeciętnego wynagrodzenia w oderwaniu od pojęcia rzeczywistego przychodu, to zachowanie płatnika, realizującego swe uprawnienie w oparciu o taki bezwzględnie obowiązujący przepis prawa, nie może być podważane.

O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na zasadzie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc w zw. §2 pkt 6 i §15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r. poz. 1804 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 27.10.2016 r., przyjmując wysokość przedmiotu zaskarżenia ustaloną w postanowieniu z dnia 21.02.2017r. Ustalając wysokość kosztów zastępstwa prawnego Sąd miał na względzie uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.07.2016r., III UZP 2/16, mającą moc zasady prawnej, zgodnie z którą w sprawie o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku ubezpieczenia społecznego lub jego zakresu (o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego; o podleganie ubezpieczeniom społecznym) do niezbędnych kosztów procesu zalicza się wynagrodzenie reprezentującego stronę radcy prawnego, biorąc za podstawę zasądzenia opłaty za jego czynności z tytułu zastępstwa prawnego stawki minimalne określone w § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 490 ze zm.). Uchwałę tę należy odpowiednio stosować także do obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 22.10.2015r., zawierającego analogiczne regulacje prawne.

Apelację od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B..

Skarżący zarzucał naruszenie prawa:

1.  materialnego tj. art. 6 ust.1 pkt.5 w zw. Z art. 13 ust. 4 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art.2 ustawy. Z 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu że E. R. (2) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu , rentowym, wypadkowym i dobrowolnemu chorobowemu od 24 lutego 2016r.

2.  procesowego- art. 233 kpc poprzez przeprowadzenie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów i uznanie że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, że odwołująca w spornym okresie prowadziła działalności gospodarczą.

Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Organ rentowy złożył także zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku. W tym zakresie zarzucał naruszenie prawa materialnego, tj Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

- § 2 pkt. 5 poprzez jego niezastosowanie §15 ust 3 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia zawartego w punkcie drugim i zasądzenie od ZUS (...) B. na rzecz odwołującej kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego wg norm przepisowych.

W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik odwołującej wnosił o oddalenie apelacji i zażalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja jest niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

Przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie jest decyzja z 21.10.2016r. mocą której Oddział ZUS stwierdził że E. R. (1) od 24 lutego 2016r. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu (emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu)oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z uzasadnienia przywołanej wyżej decyzji wynika, że podstawą takiego stwierdzenia było ustalenie organu rentowego ,że od 25.02.2015r. (data rozpoczęcia zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia pierwszego dziecka) do 23.02.2016r. (data zakończenia zasiłku macierzyńskiego)odwołująca nie prowadziła działalności gospodarczej skutkiem czego od 24.02.2016r. nie podlegała ani obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ani też dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przypomnieć należy stan faktyczny sprawy. Poza sporem w sprawie jest, że E. R. (1) rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej od 11pażdziernika 2004r. i z tego tytułu zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ubezpieczenia zdrowotnego i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej odwołująca się zawarła umowę o świadczenie usług z (...).”sp.p w S. i wykonywała na rzecz tego podmiotu usługi rejestracji pacjentów prowadziła dokumentację medyczną, współpracowała z lekarzem rodzinnym w zakresie zadań zleconych przez NFZ. Od 29 grudnia 2014r. E. R. (1) była niezdolna do pracy i korzystała z zasiłku chorobowego.

Od 25 lutego 2015r. do 23 lutego 2016r. przebywała na zasiłku macierzyńskim w związku z urodzeniem dziecka. Od 24 lutego 2016r do 20 sierpnia 2016r.zgłosiła wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego w związku z niezdolnością do pracy spowodowaną ciążą(drugą) a od 17 sierpnia 2016r. do 15 sierpnia 2017r. wystąpiła o wypłatę zasiłku macierzyńskiego z uwagi na urodzenie drugiego dziecka. Z niekwestionowanych ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika także, że po upływie okresu drugiego zasiłku macierzyńskiego E. R. (1) w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Wykonuje nadal usługi na rzecz Przychodni (...)i podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jak i stanowisko organu rentowego prezentowane w toku postępowania przed sądem odnośnie wyłączenia E. R. (1) z ubezpieczenia społecznego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 24 lutego 2016r. opiera się na założeniu że warunkiem podlegania ubezpieczeniom po tej dacie (ustanie pobierania zasiłku macierzyńskiego) jest prowadzenie działalności gospodarczej w okresie zasiłku macierzyńskiego przypadającego w przypadku odwołującej od 25 lutego 2015r. do 23 lutego 2015r. Takie stanowisko organu rentowego jest nieuzasadnione i sprzeczne z celem zasiłku macierzyńskiego, który głównie ma umożliwić matce sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Podkreślić też należy ,iż żaden przepis ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakazuje, jako warunek podlegania ubezpieczeniom społecznych , prowadzenia działalności gospodarczej w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Cytowana ustawa , co wynika z przepisu art. 9 dopuszcza możliwość jednoczesnego spełnienia warunków do objęcia ubezpieczeniami z różnych tytułów i określa zasady zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniami , jednakże z tego przepisu nie można wyprowadzić obowiązku prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie zasiłku macierzyńskiego. Jak stanowi art. 9 ust.1c ustawy systemowej osoby o których mowa w art. 6 ust.1 pkk.2,4,5,8 i 10 (a więc także prowadzące pozarolniczą działalność) spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek być objęte ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym także z pozostałych , wszystkich lub wybranych tytułów. Przepis art. 9 ust. 1 c ustawy z 13.10.1998r. o s.u.s rozpatrywany w zestawieniu z przepisami art. 6 ust. 1 pkt.5 art. 12 ust. 1 oraz art.11 ust.2 tj. ustawy pozwala na stwierdzenie ,że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego wnioskodawczyni jako prowadząca działalność gospodarczą mogła podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym wyłącznie z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego natomiast z chwilą nabycia prawa do tego zasiłku dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało i nie istniała możliwość przystąpienia do tego ubezpieczenia ani z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej ani z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego ponieważ takiego uprawnienia nie przewiduje art. 11 ust. 2 ustawy systemowej. Ponowne przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego staje się możliwe po wyczerpaniu zasiłku macierzyńskiego.

Istotne w rozpoznanej sprawie jest to , iż E. R. (1) po upływie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego w dniu 24 lutego 2016r. zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tj. emerytalnego rentowych i wypadkowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej Jednocześnie złożyła wniosek o zasiłek chorobowy bowiem od 24 lutego 2016r. była niezdolna do pracy w związku z drugą ciążą. Organ rentowy wypłacił wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres do 20.08.2016r. jednakże odmówił wypłaty zasiłku macierzyńskiego w związku z urodzeniem drugiego dziecka za okres od 17.08.2016r. do 15.08.2017r Po zakończeniu drugiego zasiłku macierzyńskiego E. R. (1) zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i świadczy usługi na rzecz Przechodni (...)w ramach tej działalności .

W sprawie nie było kwestionowany fakt prowadzenia przez E. R. (1) działalności gospodarczej od 2004r. do 29 grudnia 2014r. tj. do daty kiedy zgłosiła wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego z powodu niezdolności do pracy spowodowanej ciążą. Ta okoliczność ma zdaniem S. Apelacyjnego, decydujące znaczenie dla oceny tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w szczególności od chwili nabycia prawa do pierwszego zasiłku macierzyńskiego (25.02.2015r.) Nieprzerwanie od 29 grudnia 2014r. do 15 sierpnia 2017r. E. R. (1) była albo niezdolna do pracy z powodu choroby( 29.12.2014r.- 24.02.2015r., 24.02.2016r. - .20.08.2016r) albo korzystała z urlopu macierzyńskiego z związku z urodzeniem pierwszego dziecka (25.02.2015r.-23.02.2016r) i drugiego dziecka (17.08.2016-15.08.2017r.) Natomiast przed okresami zasiłkowymi (29.12.2014r.) i po ich zakończeniu (15.08.2017r.) E. R. (1) prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w sposób stały i powtarzalny nakierowany na osiągnięcie dochodów.

Postępowanie dowodowe przed Sądem I instancji skupiło się głównie na ustaleniu, czy w okresie pobierania przez odwołującą się zasiłku macierzyńskiego od 25.02.2015r. prowadziła ona faktycznie działalność gospodarczą. Na podstawie przesłuchanych w sprawie świadków Sąd Okręgowy ustalił i przyjął to za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, że w tym okresie E. R. (1) podejmowała działania zmierzające do współpracy z Przechodnią (...)Mad „i w tym celu już kilka tygodni po urodzeniu pierwszego dziecka stawiła się w przychodni w celu uporządkowania dokumentów , zwłaszcza deklaracji . Odwołująca była obecna w przychodni kilka razy w miesiącu , jednocześnie z tego tytułu nie otrzymała żadnego wynagrodzenia.

Zdaniem Sądu taki sposób wykonywania obowiązków nie pozwala na przyjęcie ,że E. R. (1) faktycznie prowadziła działalność gospodarczą i realizowała czynności wynikające z łączącej ją z przechodnią umowy o świadczeniu usług. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia aby działalność gospodarcza w tym okresie była prowadzona w sposób stały i ciągły a jej celem było osiągnięcie dochodów. Fakt stawiania się odwołującej w przychodni i wykonywanie okazjonalnie pewnych czynności nakierowanych na pomoc zatrudnionym tam osób nie daje podstaw do twierdzenia ,że w okresie zasiłku macierzyńskiego prowadziła działalność gospodarczą.

Prowadzenie takiej działalności ,co wyżej wskazano, nie jest jednakże warunkiem podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu po upływie okresu zasiłku macierzyńskiego. Istotne jest ,że po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego zarówno pierwszego jak i drugiego E. R. (1) zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej od 29.12.2014r. było spowodowane usprawiedliwionymi okolicznościami tj. chorobą i następnie urlopem macierzyńskim. Okres ten trwał nieprzerwanie do 15.08.2017r.

Stanowisko organu rentowego według którego E. R. (1) nie podlega ubezpieczeniom jako prowadząca działalność gospodarczą od ustania zasiłku macierzyńskiego (24.02.2016r.)z tego powodu ,że w okresie tego zasiłku nie prowadziła działalności gospodarczej nie zasługuje na aprobatę zwłaszcza, że nie budził żadnych wątpliwości fakt prowadzenia działalności przez wiele lat przed nabyciem prawa do zasiłku najpierw chorobowego a następnie macierzyńskiego.

Mając powyższe rozważania na uwadze na mocy art. 385kpc. apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu .

Uzasadnienie jest natomiast zażalenie organu rentowego w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem I instancji.

Orzekając o tych kosztach Sąd Okręgowy przyjął stawkę wynagrodzenia pełnomocnika odwołującej obliczoną od wartości przedmiotu sporu określoną w postanowieniu z 21.02.2017r. wynoszącą 35849,16zł. Stawka wynagrodzenia rady prawnego obliczona od wskazanej wartości , zgodnie z § 2 pkt.5 .Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych 22.10.2015r.wynosi 3600zł. a nie 5400zł. jak to przyjął Sąd I instancji. Sąd I instancji miał przy tym na uwadze uchwałę składu 7 sędziów SN z 20.07.2016r. (IIIUZP2/16) zgodnie z którą w sprawie o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku ubezpieczenia społecznego ,o podleganiu ubezpieczeniom społecznym do niezbędnych kosztów procesu zalicza się wynagrodzenie radcy prawnego biorąc za podstawę zasądzenia stawki określone w § 2 rozporządzeniu czyli z uwzględnieniem wartości przedmiotu sprawy.

Jednakże w ocenie Sądu Apelacyjnego w zakresie kosztów zastępstwa procesowego należało orzec na zasadzie art. 102 kpc. który w wypadkach szczególnie uzasadnionych uprawnia sąd do zasądzenia od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążeniu jej w ogóle kosztami. Jako szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie art.102 kpc. Sąd Apelacyjny przyjął charakter sprawy ,a także istniejące w orzecznictwie rozbieżności co do wykładni przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości regulujących kwestie związane z wysokością należnego pełnomocnictwa będącego radcą prawnym wynagrodzenia w sprawach o podleganie ubezpieczeniom społecznym. Powołana przez Sąd I instancji uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20.07.2016r. obowiązująca od dnia jej podjęcia wskazała obowiązujący w tym zakresie kierunek orzecznictwa ,stanowiąc że w sprawach o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu bądź objęcia ubezpieczeniem społecznym wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustala się od wartości przedmiotu sporu, a nie według stawek przewidzianych dla sprawy o świadczenie z ubezpieczenia społecznego .

W świetle rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20.09. 2017r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2017r. poz 1799) powyższa uchwała Sądu Najwyższego utraciła moc. W rozporządzeniu zmieniającym z 20.09.2017r. przyjęto bowiem ,że od 13.10.2017r. stawka minimalna w wysokości 180zł. obowiązuje nie tylko w sprawach o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego ale także w sprawach dotyczących podleganiu ubezpieczeniom społecznym. Oznacza to, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem w sprawach o podleganie ubezpieczeniom społecznym jest określona w wysokości jak w sprawie o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, a nie od wartości przedmiotu sporu czy zaskarżenia.

Z uwagi na powyższe zasadne jest zastosowanie w rozpoznawanej sprawie art. 102kpc i przyjęcie stawki w wysokości określonej jak w sprawie o świadczenie z ubezpieczenia społecznego według §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym od 27.10.206r. (dz. U 1 2015r. poz. 1804 ze zm )

Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego i obniżył kwotę kosztów procesu za pierwszą instancję zasądzonych od organu rentowego na rzecz odwołującej do kwoty 180 zł.

Argumenty wyżej przytoczone , a dotyczące rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego za I instancję pozostają aktualne także co do rozstrzygnięcia o kwotach procesu za postępowanie apelacyjne .

Z tych względów o kosztach zastępstwa procesowego odwołującej za drugą instancję orzeczono zgodnie z art.102 kpc. oraz § 10 ust..1 pkt. 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

.

SSA Barbara Orechwa – Zawadzka SSA Alicja Sołowińska SA Teresa Suchcicka

.